Featured

Welcome(સ્વાગતમ્)

This is the post excerpt.

Hello, welcome to PADHYAM. Here you can enjoy all kind of poetry. Mostly in Gujarati language. (નમસ્તે. પદ્યમ માં આપનું હાર્દિક સવાગત છે. અહીં આપ વિવિધ પ્રકાર ની પદ્ય  રચનાઓ નો આનંદ માણી શકશો. મુખ્યત્વે ગુજરાતી ભાષાની રચનાઓ.)

A List of Poetry Types(પદ્ય પ્રકારો ની સુચી)

  • ગઝલ
  • હઝલ
  • ગીત
  • અછંદાસ
  • કવિતા
  • તાન્કા
  • હાઇકુ
  • ભજન
  • સોનેટ

Join us on Facebook

Visit us at Instagram

Visit our Google+ Collection

અમૃત “ઘાયલ” ની કેટલીક રચનાઓ(Some poetry of Amrut “Ghayal”)

amrut-ghayal

અમૃતલાલ લાલજી ભટ્ટ (અમૃત “ઘાયલ”)

Amrutlal Lalji Bhatt (Amrut “Ghayal”)

1915-2002


સમય જાતાં બધું સહેવા હૃદય ટેવાઇ જાયે છે
ગમે તેવું દુઃખી હો, પણ જીવન જીવાઇ જાયે છે.

હૃદયના દર્દની વાતો કદી છાની નથી રહેતી
હૃદય ગભરાય છે ત્યારે નયન ભીંજાઇ જાયે છે.

સમય બદલે તો બદલે, પણ પ્રણય રંગો નહીં બદલે
હૃદય રંગાઇ જાયે છે તો બસ રંગાઇ જાયે છે.

મુસીબતના દહાડા એ કસોટીના દહાડા છે.
છે પાણી કેટલું કોના મહીં જોવાઇ જાયે છે.

જીવન સારું જીગરની આહ થી ફૂંકી દઉં “ઘાયલ”
કદીક મારા ઉપર મને ય એવી ખાઇ જાયે છે.


અમે ધારી નહોતી એવી અણધારી કરી લીધી,
અજાણી આંખડીએ ચોટ ગોઝારી કરી લીધી.

કોઈનાથી અમે બે વાત શું પ્યારી કરી લીધી!
જવાનીમાં મરણની પૂર્વતૈયારી કરી લીધી.

અમે મગરૂર મનને મારી લાચારી કરી લીધી,
કરી લીધી જીવન તારી તરફદારી કરી લીધી.

ઘડીઓ આ જુદાઈની અને તે પણ જવાનીમાં?
અમે આ પણ સહન તલવાર બેધારી કરી લીધી.

મને કંઈ વાત તો કરવી હતી અલગારી મન મારા,
વળી કોના થકી તેં પ્રીત પરબારી કરી લીધી!

ભલે એ ના થયાં મારાં, ભલા આ સ્નેહ શું કમ છે?
ઘડીભર સાથ બેસી વાત બે પ્યારી કરી લીધી.

કસુંબલ આંખડીના આ કસબની વાત શી કરવી?
કલેજું કોતરી નાજુક મીનાકારી કરી લીધી.

મઝાની ચાંદનીમાં નોતરી બેઠા ઉદાસીને,
અમે હાથે કરીને રાત અંધારી કરી લીધી.

હવે મિત્રો ભલે ગુસ્સો ગઝલ પર ઠાલવે “ઘાયલ”,
અમારે વાત બે કરવી હતી પ્યારી, કરી લીધી.


કેમ ભૂલી ગયા? દટાયો છું
આ ઈમારતનો હુંય પાયો છું
 
હું હજી પૂર્ણ ક્યાં કળાયો છું
અડધોપડધો જ ઓળખાયો છું
 
વિસ્તર્યા વિણ બધેય છાયો છું
હું અજબ રીતથી ઘવાયો છું
 
આમ તો એક બિન્દુ છું કિન્તુ
સપ્તસિન્ધુથી સંકળાયો છું
 
સૂર્યની જેમ સળગ્યો છું વર્ષો
ચન્દ્રની જેમ ચોડવાયો છું
 
વઢ નથી વિપ્ર, આ જનોઈનો
આમ હું આડેધડ કપાયો છું
 
રામ જાણે શું કામ હું જ મને
સર્પની જેમ વીંટળાયો છું
 
એ જ છે પ્રશ્ન: કોણ કોનું છે
હું ય મારો નથી, પરાયો છું
 
સાચું પૂછો તો સત્યના પંથે
ખોટી વાતોથી દોરવાયો છું
 
ઊંચકે કોણ આ પંથ ભૂલ્યાને
આપ મેળે જ ઊંચકાયો છું
 
મીંડું સરવાળે છું છતાં “ઘાયલ”
શૂન્ય કરતાં તો હું સવાયો છું

કાજળભર્યાં નયનના કામણ મને ગમે છે,
કારણ નહીં જ આપુ કારણ મને ગમે છે.

લજ્જા થકી નમેલી પાંપણ મને ગમે છે
ભાવે છે ભાર મનને, ભારણ મને ગમે છે.

જીવન અને મરણની હર ક્ષણ મને ગમે છે,
ઝેર હોય અથવા મારણ મને ગમે છે.

ખોટી તો ખોટી હૈયાધારણ મને ગમે છે,
જળ હોય ઝાંઝવાંનાં તોપણ મને ગમે છે.

હસવું સદાય હસવું, દુઃખમાં અચૂક હસવું,
દીવાનગી તણું આ ડહાપણ મને ગમે છે.

આવી ગયાં છો આંસૂ લૂછો નહીં ભલા થઈ
આ બારે માસ લીલાં તોરણ મને ગમે છે.

લાવે છે યાદ ફૂલો છબો ભરી ભરીને,
છે ખૂબ મહોબતીલી માલણ, મને ગમે છે.

દિલ શું હવે હું પાછી દુનિયાય પણ નહીં દઉં,
એ પણ મને ગમે છે, આ પણ મને ગમે છે.

હું એટલે તો એને વેંઢારતો રહું છું,
સોગંદ જિંદગીનાં! વળગણ મને ગમે છે.

ભેટ્યો છું મોત ને પણ કૈં વાર જિંદગીમાં!
આ ખોળિયા ની જેમ જ ખાંપણ મને ગમે છે.

“ઘાયલ” મને મુબારક આ ઊર્મિકાવ્ય મારાં,
મે રોઈને ભર્યાં છે, એ રણ મને ગમે છે.


ગુસ્સે થયા જો લોક તો પત્થર સુધી ગયા,
પણ દોસ્તો ના હાથ તો ખંજર સુધી ગયા.

જુલ્ફોય કમ નહોતી જરા એ મહેક માં,
મુરખા હતા હકીમ કે અત્તર સુધી ગયા.

એમ જ કદાપિ કોઇને લોકો ભજે નહિ,
ખપતું’તુ સ્વર્ગ એટલે ઇશ્વર સુધી ગયા.

“ઘાયલ” ની ભાવભીની અમારે તો દોસ્તી,
આ એટલે તો દુઃશ્મનોના ઘર સુધી ગયા.


દશા મારી અનોખો લય અનોખો તાલ રાખ છે,
કે મુજને મુફલીસીમાં પન માલામાલ રાખે છે.

નથી એ રાખતા કૈ ખ્યાલ મારો કેમ કહેવાયે,
નથી એ રાખતા તો કોણ મારો ખ્યાલ રાખે છે?

મથે છે આંબવા કિન્તુ મરણ આંબી નથી શકતુ,
મને લાગે છે મારો જીવ ઝદપિ ચાલ રાખે છે.

જમાનો કોણ જાણે વેર વાળે છે ક્યા ભવનુ?
મલે છે બે દિલો ત્ય મધ્યમા દીવાલ રાખે છે.

જીવન નુ પુછતા હો તો જીવન છે ઝેર “ઘાયલ”નું,
છતા હિમ્મત જુઓ ક નામ અમૃતલાલ રાખે છે.

રમેશ પારેખ ની કેટલીક રચનાઓ(Some poetry of Ramesh Parekh)

ramesh_parekh_11Ramesh Parekh(રમેશ પારેખ)

1940-2006


ખીંટીએ ઓઢણીને પૂછ્યું કે; ક્યાં હાલ્યા ?
ઓઢણીએ કીધું કે : ઊડવા…
ખીંટી બોલી કે તને અધવચ્ચે ઝાલશું
તો ઓઢણી ક્યે: હવે ઝાલ્યો, ઝાલ્યો !
ઓરડાએ કીધું : અલી, મારી મરજાદ રાખ
હું તને કઇ પા-થી સાલ્યો ?
ના, નહીં જાવા દઉં… ના, નહીં – એમ કહી હીંચકાએ માંડ્યું કિચૂડવા
ઊંબર બોલ્યો કે : હું તો આડો નડીશ,
તયેં ઓઢણી બોલી કે : તને ઠેકશું,
ફળિયું ક્યે : અરરર, તો ઓઢણી ક્યે: મર્ર,
તને પાંચીકા જેમ ક્યાંક ફેંકશું
વાયરાએ કીધું કે : હાલ્ય બાઇ, ચોંપ રાખ્ય, અમે તને નહીં દૈયેં બૂડવા
ખીંટીએ ઓઢણીને પૂછ્યું કે: ક્યાં હાલ્યા?
ઓઢણીએ કીધું કે: ઊડવા…


સડકની વચ્ચોવચ્ચ સાવ કાગડો મરી ગયો
ખૂલેખૂલો બન્યો બનાવ કાગડો મરી ગયો

નજરને એની કાળી કાળી ઠેસ વાગતી રહે
જમાવી એ રીતે પડાવ કાગડો મરી ગયો.

આ કાગડો મર્યો કે એનું કાગડાપણું મર્યું?
તું એ સિદ્ધ કરી બતાવ, કાગડો મરી ગયો.

શું કાગડાના વેશમાંથી કાગડો ઊડી ગયો?
ગમે તે અર્થ ઘટાવ, કાગડો મરી ગયો.

શું કામ જઇને બેસતો એ વીજળીના તાર પર?
નડ્યો છે જોખમી સ્વભાવ, કાગડો મરી ગયો.

અવાજ આપી કોણે એના શબ્દ છીનવ્યા હતા?
કરી કરીને – કાંવ…કાંવ કાગડો મરી ગયો.

સદાય મૃતદેહ ચૂથી કોને એમાં શોધતો?
લઇ બધા રહસ્યભાવ કાગડો મરી ગયો.

લ્યો કાગડો હોવાનો એનો કાર્યક્રમ પૂરો થયો
હવે આ રાષ્ટ્રગીત ગાવ : ‘કાગડો મરી ગયો’…

રમેશ, આમ કાગડાની જેમ તું કરાંજ મા….
You sotp…stop…stop…now કાગડો મરી ગયો.


ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે છે- કેમ ?
તું મારું નથી એવો શા માટે પડ્યો તને વ્હેમ?
પાંદડાએ પૂછ્યુ કે, મારું નામ પાન છે
તો શા માટે તારું નામ ઝાડ છે?
શા માટે તારી ને મારી વચ્ચાળ
આમ ડાળી ને ડાળખાંની આડ છે?
ઝાડવું કહે કે તારી વહાલુડી લીલપને સાચવું છું, આવડે છે એમ!
પાંદડું કહે કે, મારે અડવું આકાશને
ને તું મને શા માટે બાંધતું ?
ઝાડવું કહે કે, એ તો ધરતીનું વ્હાલ છે…
જે સૌ સાથે આપણને સાંધતું
તૂટવાનો અર્થ તને અડકે નહીં , તોડે નહીં, એને હું કહું મારો પ્રેમ !


પૂછો કે Penમાં ય ફરે ઝાંઝવા, તો હા
પૂછો કે હોય ત્યાં ય હરણ બહાવરા, તો હા

એવું ય ઘર હતું જ્યાં ઊગી’તી લીલોતરી
પૂછો કે એની આજ છે આવી દશા, તો હા

દોસ્તી પતંગિયાની કરી એ ગુના સબબ
પૂછો કે લીલા બાગ સુકાઇ ગયા, તો હા

આંખો બની રહી છે અકસ્માતના ખબર
પૂછો કે એક ફૂલ હતું હાથમાં, તો હા

છટકી ગયું કોઇક પ્રતિબિંબમાંથી બહાર
પૂછો કે દર્પણોમાં હતાં બારણા, તો હા

ત્રણ અક્ષરોમાં માપી લીધું વિશ્વને, ‘રમેશ’
પૂછો કે એનું નામ હતું, વેદના, તો હા


હું ને ચંદુ છાનામાના કાતરિયામાં પેઠાં,
લેસન પડતું મૂકી ફિલમ ફિલમ રમવા બેઠાં.

મમ્મી પાસે દોરી માંગી, પપ્પાની લઈ લૂંગી ,
પરદો બાંધી અમે બનાવી ફિલમ મૂંગી મૂંગી…

દાદાજીનાં ચશ્માંમાંથી કાઢી લીધો કાચ,
એનાથી ચાંદરણા પાડ્યાં પરદા ઉપર પાંચ

ચંદુ ફિલમ પાડે ત્યારે જોવા આવું હું,
હું ફિલમ પાડું તો જોવા આવે છે ચંદુ…

કાતરિયામાં છુપાઈને બેઠી’તી બિલ્લી એક,
ઉંદરડીને ભાળી એણે તરત લગાવી ઠેક;

ઉંદરડી છટકી ને બિલ્લી ચંદુ ઉપર આવી,
બીક લાગતાં ચંદુ સાથે ચીસો મેં ગજાવી .

દોડંદોડા ઉપર આવી પહોંચ્યાં મમ્મી-પપ્પા;
ચંદુડિયાનો કાન આમળ્યો, મને લગાવ્યા ધબ્બા.


આકળવિકળ આંખકાન વરસાદ ભીંજવે
હાલકડોલક ભાનસાન વરસાદ ભીંજવે

ચોમાસું નભ વચ્ચે લથબથ સોળ કળાએ ઉગ્યું રે વરસાદ ભીંજવે
અજવાળું ઝોકાર લોહીની પાંગત સુધી પૂગ્યું રે વરસાદ ભીંજવે

નહીં છાલક, નહીં છાંટા રે વરસાદ ભીંજવે
દરિયા ઉભા ફાટ્યા રે વરસાદ ભીંજવે

ઘરમાંથી તોતિંગ ઓરડા ફાળ મારતા છૂટ્યા રે વરસાદ ભીંજવે
ધૂળ લવકતા રસ્તા ખળખળ વળાંક ખાતા ખૂટ્યા રે વરસાદ ભીંજવે

પગના અંતરિયાળપણાને ફળિયામાં ધક્કેલો રે વરસાદ ભીંજવે
નેવાં નીચે ભડભડ બળતો જીવ પલળવા મેલો રે વરસાદ ભીંજવે

બંધ હોઠમાં સોળ વરસની કન્યા આળસ મરડે રે વરસાદ ભીંજવે
લીલોધમ્મર નાગ જીવને અનરાધારે કરડે રે વરસાદ ભીંજવે

અહીં આપણે બે અને વરસાદ ભીંજવે
મને ભીંજવે તું તને વરસાદ ભીંજવે

થરથર ભીંજે આંખકાન, વરસાદ ભીંજવે,
કોને કોનાં ભાનસાન, વરસાદ ભીંજવે.


પાંદડું કેવી રીતે પીળું થયું કોને ખબર ?
એટલે કે ઝાડમાંથી શું ગયું કોને ખબર ?

શહેર પર ખાંગી થઈ વરસી પડી આખી વસંત,
એક જણ નખશીખ ઉજ્જડ રહી ગયું કોને ખબર ?

શાહીમાંથી આમ કાં ઢોળાય છે તારાં સ્મ્રણ્ ?
એને મારું એક મન ઓછું પડ્યું ? કોને ખબર ?

સ્વપ્નમાં વહેતી’તી નહેરો તારા ચહેરાની સત્ત,
ને સવારે આંખમાંથી શું વહ્યું ? કોને ખબર ?

માછલીએ એકદા જળને પૂછ્યું તું કોણ છે ?
એનો ઉત્ર શોધવા જળ ક્યાં ગયું, કોને ખબર ?

મેં અરીસાને અમ્સ્તો ઉપલક જોયો, ‘રમેશ’,
કોણ એમાંથી મને જોતું રહ્યું, કોને ખબર ?


Hindi Gazals (हिंदी ग़ज़ल – शायरी)

गोली की बौछार करने दो हमे
आग दरिया पार करने दो हमे
.
आज हमको ही बचानी आन हे
दुश्मनो पे वार करने दो हमे
.
चाहते हे ना रहे नफरत कही
आज खुदसे प्यार करने दो हमे
.
प्यार से हम दिल सभीके जितले
प्यार का गुलजार करने दो हमे
.
हे बनानी “मित्र” इक दुनिया हसीं
खुद की जां निसार करने दो हमे
.
राकेश राठोड “मित्र”


बिछा रख्खी हे आँखों को गुलेगुलजार के खातिर,
चले आओ हमारे पास अपने प्यार के खातिर.

यहाँ अपनी भी कीमत थी करोड़ो और लाखों की,
मगर ईमान बेचा सिर्फ आने चार के खातिर…

राकेश राठोड “मित्र”


कभी जो हम लिये जामे शराब फिरते है,
नजर मे उस घडी मंजर खराब फिरते है ।

बस एकबार उन्हे कह दिया था ‘नूरे नजर’,
वो उस घडी से सदा बेनकाब फिरते है ।

वो रोज आके हमारी कहानी लीखता है,
हम अपने च्हेरे पे लीये किताब फिरते है ।

मेरे ये अश्क को पानी समज के भूल न कर,
ये तेज आग लीये आफताब फिरते है ।

बडा अच्छा है की पंद्रह अगस्त आती है,
बरस मे एक दफा इन्कलाब फिरते है ।

ये मेरी बदनसीबी है की सच नहीं होते,
कई दीनो से युं नींदो मे ख्वाब फिरते है ।

रवि दवे “प्रत्यक्ष”


दूर से आए थे साक़ी सुन के मय-ख़ाने को हम
बस तरसते ही चले अफ़्सोस पैमाने को हम

मय भी है मीना भी है साग़र भी है साक़ी नहीं
दिल में आता है लगा दें आग मय-ख़ाने को हम

क्यूँ नहीं लेता हमारी तू ख़बर ऐ बे-ख़बर
क्या तिरे आशिक़ हुए थे दर्दो ग़म खाने को हम

हम को फँसना था क़फ़स में क्या गिला सय्याद का
बस तरसते ही रहे हैं आब और दाने को हम

ताक़-ए-अबरू में सनम के क्या ख़ुदाई रह गई
अब तो पूजेंगे उसी काफ़िर के बुत-ख़ाने को हम

शहर में लगता नहीं सहरा से घबराता है दिल
अब कहाँ ले जा के बैठें ऐसे दीवाने को हम

क्या हुई तक़्सीर हम से तू बता दे ऐ ‘नज़ीर’
ताकि शादी-मर्ग समझें ऐसे मर जाने को हम

नज़ीर अकबराबादी


उस जेसा कर जाने को जी करता है,
वादो से मुकर जाने को जी करता है।

ईन खलिलो से उपटा हुं युं में के,मुझको-
अब दुश्मन के घर जाने को जी करता है।

बहुत अजीब है मेरा दिलका हाल अभी तो,
खुश हुं पर मर जाने को जी करता है।

कोन बचाये उस कस्ति को जब नाखुदा-
पानी में उतर जानेको जी करता हैं।

मां आयेगी आचल में लेलेगी पागल
ईस लीये ही डर जाने को जी करता हैं।

पागल कोईन्तियाल्वि


एक आईना मुहोबत का है जो तुम्हारे पास ।
देखलो उसको जरा कर लो मेरा भी एहसास।।

सर्जक


अश्क़ों को यूँ ना भिगाना कभी सनम,
बेगैरत उनमें नहाकर निकल जाते है …!!

यश्वी


तुम कुछ कहके रुक जाते तो अच्छा होता,
तुम यूँ दिल में ठहर जाते तो अच्छा होता!

आज फिर से तेरी बेजुबान आँख ने कुछ कहा ,
यादे अश्कों में ही बह जाते तो अच्छा होता!

वो हसीन शाम ने फिर से अंगड़ाई ली हे आज,
दिल में ना दस्तक दे जाते तो अच्छा होता !

तुम्हारी अनकही बातें आज भी मुझे याद है,
गर अपने लबो से कुछ कह जाते तो अच्छा होता !

बेवजह खुद को ही खुद ही मै ढूंढ रहा है,
तुम कही मुज़ मै ही खो जाते तो अच्छा होता !

रूपाली चोकसी “यश्वी”


तूने ये हरसिंगार हिलाकर बुरा किया
पांवों की सब जमीन को फूलों से ढंक लिया

किससे कहें कि छत की मुंडेरों से गिर पड़े
हमने ही ख़ुद पतंग उड़ाई थी शौकिया

अब सब से पूछता हूं बताओ तो कौन था
वो बदनसीब शख़्स जो मेरी जगह जिया

मुँह को हथेलियों में छिपाने की बात है
हमने किसी अंगार को होंठों से से छू लिया

घर से चले तो राह में आकर ठिठक गये
पूरी हूई रदीफ़ अधूरा है काफ़िया

मैं भी तो अपनी बात लिखूं अपने हाथ से
मेरे सफ़े पे छोड़ दो थोड़ा सा हाशिया

इस दिल की बात कर तो सभी दर्द मत उंडेल
अब लोग टोकते है ग़ज़ल है कि मरसिया

दुष्यंत कुमार


चाहिये असबाब कितना उम्र ए फ़ानी के लिए।
बोझ कंधो पर बहुत है इक जवानी के लिए।

हो फ़क़त लंबी ज़ुबाँ इतना यहाँ काफी नहीं
होसला भी लाज़मी है हक़-बयानी के लिए।

इस जूनून ए इश्क़ को बहता हुआ पानी समझ।
चिर देता है पहाड़ो को रवानी के लिए।

सैंकड़ो इंसान की लाशों पे इसकी नीव है।
बस लहू दरकार है इस राजधानी के लिए।

जलवा ए महबूब की कैसे सताइश कर सकूँ।
चाहिए दीवानगी उन लफ़्ज़ ओ मानी के लिए।

किस तरह महबूब शाहों के कसीदे पढ सके?
वो तो बस पैदा हुआ है न’आत ख्वानी के लिए।

महबूब सोनालिया


आपकी ही तरह आपका में हुआ,
और फिर खुद ना खुदका में हुआ।।
.
चल पड़े छोड़के मुझको तन्हा युही,
बस बिना बातके बात का में हुआ।।
.
ख्वाब में ही सही तुम मेरे पास हो,
इस लिये दिन नही रात का में हुआ।।
.
बट गया ये जमाना हमारे लिये,
शहेर उनका हुआ, गाँव का में हुआ।।
.
जिंदगी से नही अब शिकायत मुझे,
मेरी वो ना हुई मौत का में हुआ।।
.
“मित्र” राठोड


ज़माने में वफ़ादारी बहुत है,
मगर क़िस्मत में ग़द्दारी बहुत है.

न मुझको नींद आएगी न सपने,
मेरा दिन रात पर भारी बहुत है.

ये मुमकिन है कि तुम इसको जिता दो,
नहीं तो ज़िन्दगी हारी बहुत है.

ये सच तो आंधियां भी जानती हैं,
हवाओं से मेरी यारी बहुत है.

मुझे छीने कोई मुमकिन कहाँ है,
अभी तो मुझमें खुद्दारी बहुत है.

मिला हूँ ज़िन्दगी को ये बता कर,
बिछड़ने की भी तय्यारी बहुत है.

तजुर्बा ये हुआ है गिर के मुझको,
संभलने में समझदारी बहुत है.

सूफी सुरेन्द्र चतुर्वेदी

અલવિદા ચિનુ મોદી

Chinu_modi

CHINU MODI “Irshad” (1939 – 2017)

આપણા માટે સમજદારી નથી
મારી વાતો સાચી છે, સારી નથી.

વાવના એકાંત વચ્ચે કાંકરી,
પાણી જેવી સાવ નોધારી નથી.

એક બે કિસ્સાથી હું બદનામ છું
મારી આખી રાત ગોઝારી નથી.

સૂર્ય છો ને ઊગ્યો અડધી રાતના!
ઓસના ફૂલોમાં કંપારી નથી.

દોડતા શ્વાસો અટકવા જોઇએ
મારી ઇચ્છા મારી લાચારી નથી.


સાવ ખાલી ખમ સમયનો સામનો કયાંથી ગમે ?
દર વખત સામે મુકાતો આયનો ક્યાંથી ગમે ?

હાથમાં આપી દીધો એકાંતનો સિક્કો મને,
બેય બાજુ એકસરખી છાપનો ક્યાંથી ગમે ?

એ ખરું કે જીરવી શકતો નથી ઉકળાટ પણ,
એક છાંટો પાછલા વરસાદનો ક્યાંથી ગમે ?

પાંદડાં ઝાકળ વિખેળે ડાળ પણ નિર્મમ થતી,
કોઇને પણ આ તકાદો કાળનો, ક્યાંથી ગમે ?

મૌનનાં ઊંચા શિખર આંબ્યા પછી ‘ઈર્શાદ’ને,
શેષ વધતો ટૂકડો આકાશનો ક્યાંથી ગમે ?


પર્વતને નામે પથ્થર દરિયાને નામે પાણી,
’ઈર્શાદ’ આપણે તો ઈશ્વરને નામે વાણી.

આંસુ ઉપર આ કોના નખની થઈ નિશાની ?
ઈચ્છાને હાથ-પગ છે એ વાત આજે જાણી.

આ શ્વાસની રમતમાં હારી ગયો છું તો પણ,
મારા ઘરે પધારો ઓ ગંજીપાની રાણી.

ક્યારેક કાચ સામે ક્યારેક સાચ સામે,
થાકી જવાનું કાયમ તલવાર તાણી-તાણી.

થાકી જવાનું કાયમ તલવાર તાણી-તાણી,
’ઈર્શાદ’ આપણે તો ઈશ્વરને નામે વાણી.


અધમણ અંધારું ઘેરાયું, સમજી જા
ચન્દ્રબિંબ જળમાં દેખાયું, સમજી જા
મુઠ્ઠી વાળી ભીંતો ભાગી શેરી વચ્ચે
માથા સાથે ધડ છેદાયું, સમજી જા.

નભની આ ગેબી વાણી છે, સમજી જા
પળ પોતે પણ પટરાણી છે, સમજી જા
દરિયા જેવો દરિયો લાગે આ બીધેલો
ગિરિવર ભેજ્યાં આ પાણી છે, સમજી જા.

પડછાયાનું ટોળે વળતું ધણ છે, સમજી જા
સાંજ પડી પણ ધીખતું રણ છે, સમજી જા
મઝધારેથી તટ પર આવી તૂટી ગયું છે
મોજું ક્યાં છે, જીવતું જણ છે, સમજી જા.

બુઠ્ઠું, બોથડ, ધાર વગરનું શસ્ત્ર થયું છે, સમજી જા
જીર્ણ શીર્ણ ચોમેર ફાટલું વસ્ત્ર થયું છે, સમજી જા


સરસ વાત કરવાનો મોકો મળ્યો,
તને પુષ્પ ધરવાનો મોકો મળ્યો.

મને ક્યાં ખબર: હું છું વહેતો પવન,
બધાને ઘેર ફરવાનો મોકો મળ્યો.

હતાં ઝાંઝવા એથી સારું થયું,
મને રેત તરવાનો મોકો મળ્યો.

થયું: હાશ સારું કે છે તો ખરો,
ખુદા છે તો ડરવાનો મોકો મળ્યો.

ગઝલને થયું: છે આ ‘ઈર્શાદ’ તો
ઠરીઠામ ઠરવાનો મોકો મળ્યો.

ચિનુ મોદી “ઈર્શાદ”

કવિઓના નામ/ઉપનામ

ઉપનામ – નામ

કાન્ત – મણિશંકર ભટ્ટ
કાકાસાહેબ – દત્તાત્રેય કાલેલકર
ઘનશ્યામ – કનૈયાલાલ મુનશી
ગાફિલ – મનુભાઈ ત્રિવેદી
ચકોર – બંસીલાલ વર્મા
ચંદામામા – ચંદ્રવદન મેહતા
જયભિખ્ખુ – બાલાભાઈ દેસાઈ
જિપ્સી -કિશનસિંહ ચાવડા
ઠોઠ નિશાળીયો – બકુલ ત્રિપાઠી
દર્શક – મનુભાઈ પંચોળી
દ્વિરેફ, શેષ, સ્વૈરવિહારી – રામનારાયણ પાઠક
જ્ઞાનમ્ ઇન્ટિટ્યુટ – હાર્દિકકુમાર ભટ્ટ
ધૂમકેતુ – ગૌરીશંકર જોષી
નિરાલા – સૂર્યકાન્ત ત્રિપાઠી
પતીલ – મગનલાલ પટેલ
પારાર્શય – મુકુન્દરાય પટણી
પ્રાસન્નેય – હર્ષદ ત્રિવેદી
પ્રિયદર્શી – મધુસૂદેન પારેખ
પુનર્વસુ – લાભશંકર ઠાકર
પ્રેમભક્તિ – કવિ ન્હાનાલાલ
ફિલસુફ – ચીનુભઈ પટવા
બાદરાયણ – ભાનુશંકર વ્યાસ
બુલબુલ – ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી
બેકાર – ઈબ્રાહીમ પટેલ
બેફામ – બરકતઅલી વિરાણી
મકરંદ – રમણભાઈ નીલકંઠ
પ્રેમસખિ – પ્રેમાનંદ સ્વામી
અઝિઝ – ધનશંકર ત્રિપાઠી
અદલ – અરદેશર ખબરદાર
અનામી – રણજિતભાઈ પટેલ
અજ્ઞેય – સચ્ચિદાનંદ વાત્સ્યાયન
ઉપવાસી – ભોગીલાલ ગાંધી
ઉશનસ્ – નટવરલાલ પંડ્યા
કલાપી – સુરસિંહજી ગોહિલ
મસ્ત, બાલ, કલાન્ત – બાલશંકર કંથારિયા
મસ્તકવિ – ત્રિભુવન ભટ્ટ
મૂષિકાર – રસિકલાલ પરીખ
લલિત – જમનાશંકર બૂચ
વનમાળી વાંકો – દેવેન્દ્ર ઓઝા
વાસુકિ – ઉમાશંકર જોષી
વૈશંપાયન – કરસનદાસ માણેક
શયદા – હરજી દામાણી
શિવમ સુંદરમ્ – હિંમતલાલ પટેલ
શૂન્ય – અલીખાન બલોચ
શૌનિક – અનંતરાય રાવળ
સત્યમ્ – શાંતિલાલ શાહ
સરોદ – મનુભાઈ ત્રિવેદી
સવ્યસાચી – ધીરુભાઈ ઠાકોર
સાહિત્ય પ્રિય – ચુનીલાલ શાહ
સેહેની – બળવંતરાય ઠાકોર
સુધાંશુ – દામોદર ભટ્ટ

સ્નેહરશ્મિ – ઝીણાભાઈ દેસાઈ
સહજ – વિવેક કાણ
સુન્દરમ્ – ત્રિભુવનદાસ લુહાર
સોપાન – મોહનલાલ મેહતા

—————————–

નામ –  ઉપનામ

1. રમણભાઈ નીલકંઠ – ’મકરંદ’
2. ત્રિભુવનદાસ લુહાર – ‘સુન્દરમ’ ,’ત્રિશુલ’
3. મનુભાઈ પંચોળી – ’ દર્શક’
4. લાભશંકર ઠાકર – ’લઘરો’
5. નટવરલાલ પંડ્યા – ‘ઉશનસ’
6. કનૈયાલાલ મુનશી – ‘ઘનશ્યામ ‘
7. હર્ષદ ત્રિવેદી – ’પ્રાસન્નેય ‘
8. ભાનુશંકર વ્યાસ – ‘બાદરાયણ’
9. ગૌરીશંકર જોશી – ‘ધૂમકેતુ ‘
10. બાલશંકર કંથારિયા – ’કલાન્ત ‘, ’મસ્ત’
11. બરકતઅલી વિરાણી – ’બેફામ ‘
12. ઉમાશંકર જોશી – ’ વાસુકી ‘
13. રામનારાયણ પાઠક – ’ શેષ’ , ’સ્વૈરવિહાર’
14. સુરસિંહજી ગોહિલ – ’ કલાપી’
15. કેશવલાલ હ. ધ્રુવ – ’ વનમાળી ‘
16. મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ –”કાન્ત’
17. બાલારામ દેસાઈ –’જયભિખ્ખુ ‘
18. મધુસુદન પારેખ –’પ્રિયદર્શી ‘
19. અક્ષયદાસ સોની –’અખો’
20. લાલજીભાઈ સુથાર –‘ નિષ્કુળાનંદ’
21. લાડુભાઈ બારોટ – ‘ બ્રહ્માનંદ ‘
22. બંસીલાલ વર્મા – ‘ ચકોર’
23. જીણાભાઇ દેસાઈ –’ સ્નેહરશ્મિ ‘
24. છોટાલાલ શાસ્ત્રી –’ છોટમ’
25. દયાશંકર પંડ્યા –‘દયારામ ‘
26. સચ્ચિદાનંદ વાત્સાયન –‘ અજ્ઞેય ‘
27. દત્તાત્રેય કાલેલકર –‘ કાકાસાહેબ ‘
28. કિશનસિંહ ચાવડા – ’ જિપ્સી’
29. મગનલાલ ભૂ.પટેલ –’ પતીલ’
30. લાભશંકર ઠાકર –’ પુનર્વસુ ‘
31. બાલાશંકર કંથારિયા – ‘ બાલ’
32. જમનાશંકર મ.બુચ –‘ લલિત’
33. હરાજી લવજી દામજી –’ શયદા ‘
34. મોહનલાલ મહેતા –’ સોપાન’
35. ભોગીલાલ ગાંધી –’ ઉપવાસી ‘
36. બકુલ ત્રિપાઠી – ‘ ઠોઠ નિશાળીયો ‘
37. રામનારાયણ વી.પાઠક – ‘ દ્રીરેફ ‘
38. સૂર્યકાંત ત્રિપાઠી – ‘ નિરાલા’
39. નાથાલાલ કવિ –’ પ્રેમભક્તિ ‘
40. ઈબ્રાહીમ દા. પટેલ – ‘ બેકાર ‘
41. દેવેન્દ્ર ઓઝા – ‘ વનમાળી વાંકો ‘
42. કરસનદાસ માણેક – ‘ વૈશંપાયન ‘
43. અલીખાન બલોચ –’ શૂન્ય ‘
44. અનંતરાય રાવળ – ‘ શૌનિક ‘
45. બ.ક.ઠાકર –’ સેહેની ‘
46. અબ્બાસ મ. વાસી –’ મરીઝ ‘
47. અરદેશર ખબરદાર –’ અદલ’
48. ચંદ્રવદન સી .મહેતા –’ચાંદામામા ‘
49. મધુસુદન વ.ઠાકર –’મધુર

A tribute to ‘Mariz'(ગઝલકાર ‘મરીઝ’ સાહેબને સ્મરણાંજલિ)

આજે 22/02, ખુબ જાણીતા ગઝલકાર, ગુજરાતના ગાલિબ “મરીઝ” સાહેબનો જન્મદિવસ, તેમની થોડી રચનાઓ માણીએ અને તેમને સ્મરણાંજલિ આપીયે. 

mariz


બસ એટલી સમજ મને પરવરદિગાર દે,
સુખ જ્યારે જ્યાં મળે બધાના વિચાર દે.

પિઠામાં મારું માન સતત હાજરીથી છે,
મસ્જીદમાં રોજ જાઉં તો કોણ આવકાર દે.

આવીને આંગળીમાં ટકોરા રહી ગયા,
સંકોચ આટલો ન કોઈ બંધ દ્વાર દે.

નવરાશ છે હવે જરા સરખામણી કરું,
કેવો હતો અસલ હું,મને એ ચિતાર દે.

આ નાનાં નાનાં દર્દ તો થાતા નથી સહન,
દે એક મહાન દર્દ અને પારાવાર દે.

સૌ પથ્થરોના બોજ તો ઊંચકી લીધા અમે,
અમને નમાવવા હો તો ફૂલોનો ભાર દે.

દુનિયામા કંઈકનો હું કરજદાર છું ‘મરીઝ’,
ચૂકવું બધાનું દેણ જો અલ્લાહ ઉધાર દે.


આ મોહબ્બતની રાહ લાગે છે,
ત્યાગમાં પણ ગુનાહ લાગે છે.

પ્રેમપંથે શિખામણો છે ગલત,
એજ સાચી સલાહ લાગે છે.

એમ લાગે છે સૌ જુએછે તને,
સૌમાં મારી નિગાહ લાગે છે.

આંખ તારી ઉપર ઠરી ના શકી,
દિલમાં ભરપૂર ચાહ લાગે છે.

તેથી અપનાવી મેં ફકીરીને,
તું ફકત બાદશાહ લાગે છે.

આશરો સાચો છે બીજો શાયદ,
સૌ અધૂરી પનાહ લાગે છે.

કેમ કાંઠો નઝર પડેછે ‘મરીઝ’?
કાંઈક ઊલટો પ્રવાહ લાગે છે.


જ્યાં છે એ નક્કી વાત કે કોઈ અમર નથી,
અમૃત મળે તો શું કરું ? એમાં અસર નથી.

ખામી તમારા રૂપમાં દેખાય છે હવે,
પહેલાં હતી જે, એવી અમારી નજર નથી.

ગઈકાલે શું થયું ભલા એનું તો ભાન ક્યાં?
આજે શું થઇ રહ્યું છે મને કંઈ ખબર નથી!

પાગલપણું આ પ્રેમનું હદથી વધી ગયું,
તે શેરીમાં ફરું છું કે જ્યાં તારું ઘર નથી.

આ છૂટવાની રીત કે મિત્રોએ કહી દીધું,
શું થઇ શકે કે જ્યાં તને તારી કદર નથી!

આવાગમન છે બંને જગતમાં સતત ‘મરીઝ’,
પૂરી જે થાય એવી જીવનની સફર નથી.!


લેવા ગયો જો પ્રેમ તો વહેવાર પણ ગયો,
દર્શનની ઝંખના હતી, અણસાર પણ ગયો.

એની બહુ નજીક જવાની સજા છે એ,
મળતો હતો જે દૂરથી સહકાર પણ ગયો.

રહેતો હતો કદી કદી ઝુલ્ફોની છાંયમાં,
મારા નસીબમાંથી એ અંધકાર પણ ગયો.

સંગતમાં જેની સ્વર્ગનો આભાસ હો ખુદા,
દોઝખમાં કોઈ એવો ગુનેગાર પણ ગયો ?

એ ખુશનસીબ પ્રેમીને મારી સલામ હો,
જેનો સમયની સાથે હ્રદયભાર પણ ગયો ?

એ પણ છે સત્ય એની ઉપર હક નથી હવે,
એવુંય કંઈ નથી કે અધિકાર પણ ગયો.

સાકી છે સ્તબ્ધ જોઈ નશાની અગાઢ ઊંઘ,
પીનારા સાથે કામથી પાનાર પણ ગયો.

કેવી મજાની પ્રેમની દીવાનગી હશે !
કે જ્યાં ‘મરીઝ’ જેવો સમજદાર પણ ગયો.


સુંદર જીવનની યોજના આવી છે ધ્યાનમાં,
આવી જજો ન આપ ફરી દરમિયાનમાં.

એને જીવન-સમજ ન બુઢાપામાં દે ખુદા !
જેણે વિતાવી હોય જવાની ગુમાનમાં.

કોઈ સહાય દેશે એ શ્રદ્ધા નથી મને,
શંકાનું હો ભલું કે રહું છું સ્વમાનમાં.

એમાંથી જો ઉખડે આભાર ઓ હરીફ,
સંતોષ ખુદ મનેય નથી મારા સ્થાનમાં.

એનો હિસાબ થાશે કયામતના દિવસે,
ચાલે છે એવું ખાતું સુરાની દુકાનમાં.

હો ગુર્જરીની ઓથ કે ઉર્દુની ઓ મરીઝ,
ગઝલો ફક્ત લખાય છે દિલની જબાનમાં.


જે એ કહે કોઈ ન વ્યસન હોવું જોઈએ,
કેવું અઘરું એનું જીવન હોવું જોઈએ.

ફુલોમાં કેમ શ્રેષ્ઠ છે ફુલો કપાસના,
એમાં છૂપેલું મારું કફન હોવું જોઈએ.

આમ જ નિભાવે પ્રેમને એવાય હોય છે,
એવું કશું નથી કે વચન હોવું જોઈએ.

જીવનમાં લાખ ઘટના બને છે, ભલે બને,
એમાંથી એક-બેનું મનન હોવું જોઈએ.

કોઈ અગમ્ય ડરથી ઉપડતા નથી કદમ,
બસ આટલામાં એનું સદન હોવું જોઈએ.

આવું સરસ ન હોય વાતાવરણ કદી,
કોઈની સાથે તારું મિલન હોવું જોઈએ.

પ્રેમાળ થઈને કોઈ શિખામણ દઈ શકે,
જીવનમાં એક એવું પતન હોવું જોઈએ.

આંસુ ઢળીને હોઠ પર આવી ગયા ‘મરીઝ’,
પીવાને માટે મારું રુદન હોવું જોઈએ.


હું ક્યાં કહું છું આપની ‘હા’ હોવી જોઈએ,
પણ ના કહો છો એમાં વ્યથા હોવી જોઈએ.

પૂરતો નથી નસીબનો આનંદ ઓ ખુદા,
મરજી મુજબની થોડી મજા હોવી જોઇએ.

એવી તો બેદિલીથી મને માફ ના કરો,
હું ખુદ કહી ઊઠું કે સજા હોવી જોઈએ.

આ તારું દર્દ હો જો બીજાને તો ના ગમે,
હમણાં ભલે કહું છું દવા હોવી જોઇએ.

મેં એનો પ્રેમ ચાહ્યો બહુ સાદી રીતથી,
નહોતી ખબર કે એમાં કલા હોવી જોઈએ.

ઝાહેદ આ કેમ જાય છે મસ્જિદમાં રોજ રોજ,
એમાં જરાક જેવી મજા હોવી જોઇએ.

પૃથ્વીની આ વિશાળતા અમથી નથી ‘મરીઝ’,
એના મિલનની ક્યાંક જગા હોવી જોઈએ.

–– અબ્બાસ વાસી ‘મરીઝ’ —

 

Ninad Adhyaru’s poetry(નિનાદ અધ્યારુની રચનાઓ)

અરીસામાં જોયા વગર
તેં ઉતાવળે
કચકચાવીને
વાળેલા
એક ગાંઠિયા અંબોડાને જોઈને
એક્કજ પળમાં
ઉકલી જાય છે
મારી જિંદગીની
હ . . . જ્જારો
ગાંઠ . . . ! !


બાળપણમાં
રાત્રે સૂવાના સમયે હું જાગતો ત્યારે
મારી મમ્મી મને ગુસ્સે થઈને કહેતી કે
સૂઇજા હવે . . .
નહીંતર સત્તરશીંગો આવશે . . . !
અને હું આમ-તેમ ડાફોળિયા મારી,
ડરીને સૂઈ જતો.
હું જેમ-જેમ મોટો થતો ગયો,
એમ-એમ પેલા સત્તરશીંગાનું એક-એક
શિંગડું કપાતું ગયું . . .
– હવે
રાત્રે સૂવાના સમયે
મમ્મી જાગ્યા કરે છે . . .
લાગે છે,
સત્તરશીંગો હવે ઘરડો થયો છે . . . ! !


મારી બીજી દીકરીનો જન્મ થયો ત્યારે
હોસ્પિટલમાં
હું ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડી પડ્યો હતો . . .
હા, બીજી પણ દીકરી જ આવી ને એટલે.

પણ એ દીકરી જેમ-જેમ મોટી થતી ગઈ
એમ-એમ એણે જીવનના હરએક તબક્કે
મને હું જેટલું રડ્યો હતો
એના કરતા
અનેક ગણો હસાવ્યો . . .
મારી રડતી રીતસર બંધ કરી નાખી
જડમૂળથી . . . !

જો ટાઈમ મશીન મળી જાય તો
મારે પાછું જવું છે એ ક્ષણોમાં . . .
જયારે મારી બીજી દીકરીનો જન્મ થયો હતો . . .

મારી દીકરીને વ્હાલી કરીને
ખૂબ્બજ હસવા . . .
મારા રુદનનું પ્રાયશ્ચિત કરવા . . . . !


પહેલા –

મિત્રો સાથે ચિલ્લર લઈને
કેવા હોંશે-હોંશે વજન કરાવવા જતાં !
ને એમાંય શરત મુજબ જેનું વજન વધુ
આવતું એ જીતી જતો …!

આજે –

જો એ મિત્રો અને ચિલ્લર
ફરી મળી જાય તો
પાછું વજન કરાવવા જવું છે
પણ હા !
હવે જીતવાની શરત
ઊલટી હશે . . . ! !


શાળાએ જતો ત્યારે
રોટલી બનાવતાં-બનાવતાં
મને દફતર દેવા આવતી મારી મા
“અરે બાઘડા !” એમ મોટેથી ખિજાઈને
મારા ચહેરા પર ઊઘડેલા પાવડરને
લૂછવાનું કહેતી !
ને હું ઝટ દઈને લૂછી નાખતો

પણ . . .

મેં કદી પણ મારી માને
એની સાડીના પાલવમાં લાગેલાં
અટામણના લોટ વિશે
કહ્યું નથી . . .

નિનાદ અધ્યારુ